Een vitamine deficiëntie ontwikkelt zich vaak zo langzaam dat je het zelf niet doorhebt. Je voelt je moe, hebt minder energie dan normaal of je spieren doen pijn. Toch schrijf je het toe aan een drukke week of slechte nacht. Maar soms speelt er iets anders mee. Een tekort aan vitamines kan namelijk grote gevolgen hebben voor je gezondheid, terwijl de oorzaak eerder klein en alledaags is: te weinig zon, eenzijdig eten of een lichaam dat bepaalde stoffen minder goed opneemt.
Welke vitamines het vaakst tekortschieten
Vitamine D is in Nederland één van de meest voorkomende tekorten. Dat is niet zo gek: onze zon schijnt een groot deel van het jaar te weinig om genoeg vitamine D aan te maken in de huid. Vooral mensen met een donkere huidskleur, ouderen en mensen die weinig buiten komen lopen een hoger risico. Naast vitamine D komt ook een tekort aan vitamine B12 veel voor. Dit vitamine zit vooral in dierlijke producten, waardoor mensen die geen vlees of zuivel eten er minder snel genoeg van binnenkrijgen. Vitamine B12 speelt een grote rol bij de werking van het zenuwstelsel en de aanmaak van rode bloedcellen. Een langdurig tekort kan leiden tot bloedarmoede en zelfs zenuwschade. Vitamine C, vitamine A en foliumzuur zijn andere vitamines waarbij een tekort gezondheidsproblemen kan geven, al zijn die gevallen in rijke landen minder gebruikelijk.
Signalen die je lichaam afgeeft bij een tekort
Vermoeidheid is het meest genoemde teken bij bijna elk vitaminetekort, wat het lastig maakt om te herkennen. Bij een tekort aan vitamine D kunnen spieren zwak aanvoelen en kunnen botten pijnlijk worden. Kinderen die te weinig vitamine D binnenkrijgen kunnen rachitis ontwikkelen, een aandoening waarbij botten zacht en krom worden. Bij een tekort aan vitamine B12 verschijnen soms tintelingen in handen en voeten, vergeetachtigheid of een bleek uiterlijk. Een gebrek aan vitamine C uit zich anders: het tandvlees bloedt sneller, wondjes genezen trager en je bent vatbaarder voor infecties. Vroeger noemden zeelieden dit scheurbuik. Wat veel mensen niet weten, is dat klachten zoals haaruitval, droge huid of scheurtjes in de mondhoeken ook kunnen wijzen op een vitaminetekort, met name van B vitamines.
Oorzaken die verder gaan dan alleen voeding
Wat je eet is niet het enige dat bepaalt of je genoeg vitamines binnenkrijgt. Je lichaam moet de stoffen ook kunnen opnemen, en dat gaat niet altijd vanzelf. Mensen met darmaandoeningen zoals de ziekte van Crohn of coeliakie nemen vitamines slechter op, ook al eten ze gevarieerd. Ouder worden speelt ook een rol: de huid maakt bij ouderen minder vitamine D aan bij blootstelling aan zon, en de maag maakt minder maagzuur aan waardoor vitamine B12 minder goed wordt opgenomen. Bepaalde medicijnen remmen de opname van vitamines. Protonpompremmers, die mensen gebruiken bij maagzuur, kunnen op de lange termijn leiden tot een B12 tekort. Zwangerschap verhoogt de behoefte aan foliumzuur en ijzer fors, waardoor een tekort sneller ontstaat als de voeding niet aangepast wordt.
Wat je kunt doen bij een vermoeden van een tekort
De meest betrouwbare manier om een vitaminetekort vast te stellen is via een bloedtest bij de huisarts. Op eigen houtje supplementen slikken zonder te weten of je echt een tekort hebt, is niet altijd slim. Van sommige vitamines, zoals vitamine A en vitamine D, kun je te veel binnenkrijgen, wat ook schadelijk is voor je lichaam. Als uit een bloedtest blijkt dat je calcidiolwaarden te laag zijn, schrijft de huisarts of specialist soms colecalciferol voor, een vorm van vitamine D3. Voor mensen boven de zeventig gelden daarbij andere richtlijnen dan voor jongeren. Bij mildere tekorten of preventie kan een aangepast voedingspatroon al veel verschil maken. Vette vis, eieren, zuivel en lever zijn goede bronnen van meerdere vitamines tegelijk. Wie weinig dierlijke producten eet, kan baat hebben bij verrijkte voedingsmiddelen of een gericht supplement op advies van een arts of diëtist.
Veelgestelde vragen
Kan een vitaminetekort zichzelf herstellen zonder supplementen?
Een licht tekort kan soms herstellen door bewust meer gevarieerd te eten en vaker buiten te komen. Bij een ernstig tekort, of als de oorzaak ligt bij een slechte opname door het lichaam, is dat niet genoeg. Dan zijn supplementen of medicatie nodig. Een huisarts kan via een bloedtest bepalen hoe ernstig het tekort is en wat de beste aanpak is.
Hoe lang duurt het voordat je iets merkt van een supplement?
Hoe lang het duurt voordat een supplement effect heeft, verschilt per vitamine en per persoon. Bij vitamine D kan het weken tot maanden duren voordat de bloedspiegel op peil is en klachten verminderen. Bij vitamine B12 injecties voelen sommige mensen al binnen een paar dagen verbetering. Geduld is daarbij belangrijk, net als het opvolgen van het advies van een arts.
Zijn er groepen mensen die extra risico lopen op een tekort?
Ja, sommige groepen lopen meer risico op een vitaminetekort. Ouderen, zwangere vrouwen, mensen met een donkere huidskleur, vegans en mensen met darmziekten hebben vaker een tekort. Ook mensen die weinig buiten komen of langdurig bepaalde medicijnen gebruiken, hebben een grotere kans op onvoldoende vitamines in het bloed.
Is het gevaarlijk om zomaar vitaminesupplementen te kopen bij de drogist?
Supplementen kopen zonder advies is niet altijd gevaarlijk, maar ook niet zonder risico. Van in water oplosbare vitamines zoals vitamine C verlaat het overschot het lichaam via de urine. Van in vet oplosbare vitamines zoals vitamine A en vitamine D stapelt een overschot zich op in het lichaam, wat bij grote hoeveelheden schadelijk kan zijn. Het is verstandig om eerst te laten testen of je daadwerkelijk een tekort hebt.
Leave a Reply