Vitamine B12 is een stof die je lichaam niet zelf aanmaakt, maar wel elke dag nodig heeft. Het speelt een grote rol bij het aanmaken van rode bloedcellen, het goed laten werken van je zenuwstelsel en het omzetten van voedsel in energie. Veel mensen denken er niet aan totdat ze klachten krijgen. Toch heeft een verrassend groot deel van de bevolking een tekort, zonder dat ze het weten.
Wat deze vitamine doet in je lichaam
Je lichaam gebruikt cobalamine, een andere naam voor deze vitamine, voor veel verschillende processen tegelijk. Het helpt bij de aanmaak van DNA, de bouwstof in elke cel van je lichaam. Zonder voldoende B12 kunnen rode bloedcellen niet goed worden aangemaakt. Die bloedcellen zijn verantwoordelijk voor het vervoeren van zuurstof door je lichaam. Als dat proces niet goed verloopt, kun je je moe en slap voelen. Daarnaast beschermt B12 je zenuwen door een laagje te helpen opbouwen rondom de zenuwvezels, het zogenoemde myelineschede. Zonder die beschermlaag kunnen zenuwen beschadigen, wat leidt tot tintelingen, gevoelloosheid of zelfs balansproblemen.
Wie een tekort kan krijgen en waarom
Niet iedereen loopt hetzelfde risico op een tekort. Mensen die geen of weinig dierlijke producten eten, zoals vegans en vegetariërs, krijgen minder B12 binnen via voeding, omdat de vitamine bijna uitsluitend voorkomt in vlees, vis, eieren en zuivel. Ook oudere mensen lopen meer risico, omdat de maag met het ouder worden minder maagzuur aanmaakt. Maagzuur is nodig om B12 vrij te maken uit voedsel zodat het opgenomen kan worden. Wie bepaalde maagmedicijnen gebruikt, zoals protonpompremmers, kan daardoor ook minder goed B12 opnemen. Hetzelfde geldt voor mensen met de ziekte van Crohn of andere darmaandoeningen die de opname van voedingsstoffen beïnvloeden.
De klachten die bij een tekort horen
Een tekort aan B12 ontwikkelt zich langzaam. De voorraden in je lever kunnen namelijk een paar jaar worden aangesproken voordat klachten ontstaan. Wanneer de voorraad uitgeput raakt, kunnen allerlei vage klachten optreden. Vermoeidheid is een van de eerste en meest voorkomende signalen. Daarna kunnen tintelingen in handen en voeten ontstaan, of een gevoel van zwakte in de benen. Sommige mensen worden vergeetachtig of hebben moeite met concentreren. In ernstige gevallen kan zelfs een bepaalde vorm van bloedarmoede ontstaan, waarbij de rode bloedcellen groter zijn dan normaal maar slechter functioneren. Dit wordt megaloblastaire anemie genoemd. Omdat al deze klachten ook bij andere aandoeningen passen, wordt een tekort aan B12 regelmatig niet meteen herkend.
Hoe een tekort wordt vastgesteld en aangepakt
De huisarts kan een tekort opsporen via een bloedtest. De meest gebruikte test meet het gehalte van de vitamine in het bloed, ook wel serum B12 genoemd. Ligt die waarde tussen de 150 en 300 pmol/l, dan is het beeld niet altijd duidelijk. In dat geval kan een aanvullende test worden gedaan, zoals de actief B12 test, die nauwkeuriger aangeeft hoeveel B12 het lichaam werkelijk beschikbaar heeft. Ook kunnen de waarden van methylmalonzuur en homocysteïne in het bloed worden gemeten. Die stoffen stapelen zich op als het lichaam te weinig werkzame B12 heeft. Bij een vastgesteld tekort kan de arts suppletie adviseren in de vorm van tabletten of injecties. Injecties worden gebruikt als de opname via de darmen niet goed werkt. Tabletten zijn in veel gevallen voldoende als het tekort licht is en de darmen normaal functioneren.
Veelgestelde vragen
Hoe lang duurt het voordat een tekort aan B12 opgemerkt wordt?
Een tekort aan B12 kan jarenlang onopgemerkt blijven. De lever slaat een reserve op die soms twee tot vijf jaar meegaat. Pas als die reserve bijna op is, ontstaan klachten zoals vermoeidheid, tintelingen of geheugenproblemen.
Kan je te veel B12 binnenkrijgen via voeding of supplementen?
Een teveel aan B12 via voeding is niet bekend. Het lichaam neemt alleen op wat het nodig heeft en het overschot verlaat het lichaam via de urine. Bij supplementen of injecties kunnen de bloedwaarden hoog oplopen, maar schadelijke gevolgen daarvan zijn zelden vastgesteld. Wel raadt een arts altijd af om zonder reden hoge doses te gebruiken.
Wat is het verschil tussen een B12 tablet en een B12 injectie?
Een B12 tablet wordt via de darmen opgenomen. Als de darmopname gestoord is, bijvoorbeeld door een maagaandoening of het gebruik van bepaalde medicijnen, dan werkt een tablet minder goed. Een injectie gaat direct in de spier en omzeilt de darmen volledig, waardoor het B12 altijd in de bloedbaan terechtkomt. De huisarts bepaalt welke vorm het meest geschikt is.
Zijn er voedingsmiddelen met extra veel B12?
Lever en andere orgaanvlees bevatten de hoogste hoeveelheden B12 van alle voedingsmiddelen. Ook makreel, zalm, mosselen en oesters zijn rijke bronnen. Eieren en zuivelproducten leveren kleinere hoeveelheden. Voor mensen die geen dierlijke producten eten zijn gefermenteerde producten of verrijkte plantaardige melk opties, al zijn die hoeveelheden vaak lager en minder goed opneembaar.
Leave a Reply