Vitamine B12 is een stof die je lichaam niet zelf aanmaakt, maar wel hard nodig heeft. Het speelt een grote rol bij de aanmaak van rode bloedcellen, de werking van het zenuwstelsel en de opbouw van DNA. Toch hebben veel mensen een tekort zonder dat ze het weten. De klachten zijn vaak vaag en lijken op vermoeidheid of stress. Daardoor duurt het soms jaren voordat iemand de juiste diagnose krijgt.
Wat B12 doet in je lichaam
Cobalamine, de wetenschappelijke naam voor deze vitamine, is betrokken bij veel processen tegelijk. Het helpt zenuwcellen gezond te houden door een beschermende laag rondom de zenuwen te vormen. Die laag heet de myelineschede. Zonder voldoende B12 kan die schede beschadigen, wat leidt tot tintelingen, een doof gevoel in handen of voeten, of zelfs evenwichtsproblemen. Daarnaast helpt de vitamine bij het omzetten van voedsel in energie en bij de aanmaak van serotonine, een stof die invloed heeft op je stemming. Een langdurig tekort kan dan ook gevolgen hebben voor hoe je je mentaal voelt.
Waar je B12 uit haalt
De meeste mensen krijgen genoeg binnen via dierlijke producten. Vlees, vis, eieren en zuivel bevatten van nature cobalamine. Lever is een van de rijkste bronnen. Voor mensen die geen of weinig dierlijke producten eten, zoals vegans en vegetariërs, is het lastiger om voldoende binnen te krijgen. Plantaardige voeding bevat nauwelijks bruikbare B12, ook al claimen sommige producten zoals zeewier of tempeh dat ze de stof bevatten. Die vormen worden door het lichaam slecht opgenomen. Supplementen of verrijkte voedingsmiddelen zijn dan een goede aanvulling. Hoe je de vitamine inneemt, maakt ook uit: tabletten die je onder de tong laat smelten worden beter opgenomen dan gewone pillen, omdat de stof dan direct via het mondslijmvlies in het bloed terechtkomt.
Wie risico loopt op een tekort
Een tekort aan B12 komt vaker voor dan mensen denken. Mensen boven de zestig lopen meer risico, omdat de maag met het ouder worden minder maagzuur aanmaakt. Dat maagzuur is nodig om de vitamine los te maken van eiwitten in voedsel. Ook mensen die langdurig maagzuurremmers slikken, hebben daardoor een grotere kans op een tekort. Daarnaast speelt een stof genaamd intrinsic factor een rol: dit is een eiwit dat in de maag wordt aangemaakt en nodig is om B12 in de darm op te nemen. Wie dit eiwit niet aanmaakt, lijdt aan pernicieuze anemie en kan de vitamine alleen via injecties of hoge doses supplementen binnenkrijgen. Andere risicogroepen zijn mensen met een darmziekte zoals de ziekte van Crohn, mensen die een maagoperatie hebben ondergaan en zwangere vrouwen die vegan eten.
Hoe een tekort wordt vastgesteld en behandeld
Een tekort stel je vast met een bloedtest. De huisarts meet dan het serum B12, dat is de hoeveelheid van de vitamine in het bloed. Een waarde tussen de 190 en 275 pmol/l geldt als voldoende, maar niet optimaal. Tussen de 275 en 400 pmol/l wordt als goed beschouwd, en tussen de 400 en 800 pmol/l als optimaal. Ligt de waarde lager dan 160 pmol/l, dan is er vrijwel zeker sprake van een tekort. Soms is de serum B12 test niet genoeg om een tekort aan te tonen. In dat geval kan de arts ook het gehalte methylmalonzuur of homocysteïne in het bloed meten. Die stoffen hopen zich op als de vitamine niet goed werkt in het lichaam. De behandeling hangt af van de oorzaak. Bij een licht tekort zijn supplementen vaak genoeg. Bij een ernstig tekort of opnameproblemen geeft de huisarts injecties, rechtstreeks in de spier. Die methode omzeilt het spijsverteringsstelsel volledig en werkt snel.
Veelgestelde vragen
Hoe lang duurt het voordat klachten van een tekort verdwijnen na de behandeling?
Dat verschilt per persoon en per klacht. Vermoeidheid en concentratieproblemen verbeteren vaak binnen enkele weken na het starten van supplementen of injecties. Zenuwklachten zoals tintelingen of een doof gevoel kunnen maanden duren voor ze verminderen, en soms blijft er een lichte restklacht over als het tekort lang onbehandeld was.
Kan je ook te veel B12 binnenkrijgen?
Een overdosis B12 via voeding of supplementen is bij gezonde mensen zelden een probleem, omdat overtollige hoeveelheden via de urine worden uitgescheiden. Een bloedwaarde boven de 800 pmol/l geldt als te hoog. Dat hoeft niet direct gevaarlijk te zijn, maar een aanhoudend hoog gehalte zonder supplementen kan soms wijzen op een onderliggende aandoening. Dan is het verstandig om dit te laten controleren door een arts.
Mogen kinderen ook een tekort aan B12 hebben?
Ja, kinderen kunnen ook een tekort ontwikkelen, vooral als ze borstvoeding krijgen van een moeder die zelf te weinig binnenkrijgt. Een baby die te weinig cobalamine binnenkrijgt, kan last krijgen van ontwikkelingsachterstand, spierzwakte of prikkelbaarheid. Bij een plantaardig dieet voor kinderen is extra aandacht voor de inname van B12 nodig.
Is er verschil tussen de verschillende vormen van B12 in supplementen?
Ja, er zijn meerdere vormen. Methylcobalamine en adenosylcobalamine zijn de vormen die het lichaam direct kan gebruiken. Cyanocobalamine, de meest gebruikte vorm in goedkope supplementen, moet het lichaam eerst omzetten. Voor de meeste mensen maakt dat weinig uit, maar mensen met bepaalde genetische varianten kunnen methylcobalamine beter opnemen.
Leave a Reply