Vitamine B12 is een stof die je lichaam niet zelf aanmaakt, maar wel hard nodig heeft. Het speelt een grote rol bij de aanmaak van rode bloedcellen, de werking van het zenuwstelsel en de productie van DNA. Toch hebben veel mensen er weinig over nagedacht, totdat ze klachten krijgen die ze niet goed kunnen verklaren. Vermoeidheid, tintelingen in handen of voeten, vergeetachtigheid: het zijn allemaal signalen die soms pas na lange tijd worden herkend als gevolg van een tekort aan deze vitamine.
Wat B12 doet in je lichaam
Cobalamine, zoals de stof ook wel wordt genoemd, werkt samen met foliumzuur om rode bloedcellen aan te maken. Die cellen vervoeren zuurstof door je lichaam. Als dat proces niet goed verloopt, kan bloedarmoede ontstaan. Daarnaast beschermt B12 de zenuwcellen door te helpen bij de opbouw van de beschermende laag rondom de zenuwen, de zogenoemde myelineschede. Zonder die bescherming raken zenuwen langzaam beschadigd, wat klachten geeft als een prikkelend of doof gevoel in de ledematen. Ook speelt de vitamine een rol bij de aanmaak van serotonine, een stof in de hersenen die invloed heeft op stemming en concentratie.
Waardoor een tekort ontstaat
Een tekort aan deze vitamine ontstaat niet van de ene op de andere dag. Het lichaam heeft een reserve in de lever die meerdere jaren mee kan gaan. Toch lopen bepaalde groepen meer risico. Mensen die geen of weinig dierlijke producten eten, krijgen minder B12 binnen via voeding, want de vitamine zit vrijwel alleen in vlees, vis, eieren en zuivel. Ouderen lopen ook meer risico, omdat de maag met de jaren minder maagzuur aanmaakt. Dat maagzuur is nodig om de vitamine los te maken uit voeding zodat het lichaam het kan opnemen. Verder zijn er mensen die het maagmedicijn omeprazol of metformine voor diabetes gebruiken. Die middelen remmen de opname van B12 in de darmen. Tot slot heeft een klein deel van de mensen een auto-immuunziekte waarbij het lichaam een stof aanmaakt die de opname van B12 volledig blokkeert. Dit heet pernicieuze anemie.
Hoe je een tekort herkent en laat testen
De klachten bij een tekort aan cobalamine zijn veelzijdig en worden daardoor vaak laat herkend. Vermoeidheid en concentratieproblemen zijn de meest voorkomende klachten. Daarna volgen een tinteling of een doof gevoel in handen en voeten, een rode of pijnlijke tong, stemmingswisselingen en in ernstigere gevallen geheugenproblemen. Een bloedtest bij de huisarts kan uitwijzen wat je waarden zijn. De standaard serum B12 test meet hoeveel van de vitamine in je bloed zit. Een waarde tussen de 190 en 275 pmol per liter geldt als voldoende, maar een waarde boven de 400 wordt als goed beschouwd. Bij twijfelgevallen, vooral als de waarde tussen de 150 en 300 pmol per liter ligt, kan een actief B12 test nauwkeuriger uitwijzen of er echt een tekort is. Aanvullend kan ook het gehalte methylmalonzuur of homocysteïne worden gemeten, stoffen die verhoogd zijn als B12 niet goed wordt gebruikt in het lichaam.
Aanvullen via voeding of supplementen
Wie voldoende dierlijke producten eet, krijgt normaal gesproken genoeg B12 binnen. Goede bronnen zijn lever, sardines, rundvlees, melk, kaas en eieren. Voor mensen die weinig of geen vlees eten, is het zinvol om de inname bij te houden en zo nodig een supplement te nemen. Supplementen zijn er in de vorm van tabletten, druppels en zuigtabletten. Bij ernstige tekorten of bij mensen die de vitamine slecht opnemen via de darmen, geven artsen soms injecties. Die methode omzeilt het maagdarmkanaal volledig, waardoor de vitamine direct in het bloed terechtkomt. Wie een supplement overweegt, kiest vaak voor methylcobalamine of cyanocobalamine. Methylcobalamine is de actieve vorm die het lichaam direct kan gebruiken.
Veelgestelde vragen
Hoe lang duurt het voordat klachten van een B12 tekort verbeteren na het starten met supplementen?
Dat verschilt per persoon en per ernst van het tekort. Sommige mensen merken binnen enkele weken verbetering in hun energieniveau. Zenuwklachten, zoals een tintelend gevoel in de handen, kunnen maanden duren voordat ze afnemen. In sommige gevallen verdwijnen ze niet volledig.
Kan je te veel vitamine B12 binnenkrijgen?
Een te hoge inname van B12 via voeding of supplementen geeft zelden problemen, omdat het lichaam het overschot via de urine afvoert. Een waarde boven de 800 pmol per liter in het bloed wordt wel als te hoog beschouwd en kan soms wijzen op een andere aandoening. Bij twijfel is het verstandig dit te bespreken met een arts.
Hebben vegetariërs en veganisten altijd een tekort?
Niet automatisch, maar het risico is wel groter. Plantaardige voeding bevat vrijwel geen B12, op gefermenteerde producten en sommige algensoorten na. Die hoeveelheden zijn in de meeste gevallen niet voldoende om aan de dagelijkse behoefte te voldoen. Supplementen of verrijkte voedingsmiddelen zijn dan een verstandige aanvulling.
Wanneer geeft een huisarts een B12 injectie in plaats van tabletten?
Een arts kiest voor injecties als iemand de vitamine niet goed kan opnemen via de darmen, bijvoorbeeld bij pernicieuze anemie of bij ernstige tekorten met neurologische klachten. Ook bij mensen bij wie tabletten onvoldoende werken, is een injectie een goede oplossing.
Leave a Reply